Freelancer in de arm genomen? Opgelet!

Steeds vaker werken bedrijven met flexibele arbeidskrachten, zoals freelancers. In opdracht van bedrijven ontwerpen zij een nieuwe collectie, of ontwikkelen een nieuwe huisstijl, website of verpakking etc. Om uiteenlopende redenen is dit – voor beide partijen overigens – aantrekkelijk. Waar vaak echter niet bij wordt stil gestaan is, dat wanneer een freelancer in de arm wordt genomen, de auteursrechten, die rusten op hetgeen ontworpen of ontwikkeld is, niet aan de werkgever/opdrachtgever toekomen maar aan de freelancer. Dit kan ook anders, maar dan moeten partijen dat wel overeenkomen.

Auteursrechten

Het auteursrecht biedt bescherming aan ‘werken van letterkunde, wetenschap en kunst'. In de praktijk betekent dit dat het auteursrecht een zeer breed scala aan werken beschermt. Zo zijn bijvoorbeeld boeken, films, foto's en toneelstukken auteursrechtelijk beschermd, maar ook schilderijen, beeldhouwwerken, computerprogramma's, liedjes, industriële vormgevingsproducten en ontwerpen of schetsen voor een nieuwe schoenencollectie, een nieuwe huisstijl, een website of een verpakking.

 

Werknemer

Voor werknemers in dienstverband bepaalt artikel 7 van de Auteurswet: "Indien de arbeid in dienst van een ander verricht, bestaat uit het vervaardigen van bepaalde werken van letterkunde, wetenschap of kunst, dan wordt, (..) als de maker van die werken aangemerkt, degene in wiens dienst de werken zijn vervaardigd". Anders gezegd, de rechten komen dan toe aan de werkgever mits het ontwerpen van dat betreffende werk ook echt de taak is van die werknemer. Van een dienstverband is sprake bij een gewone arbeidsovereenkomst en ook in geval van detachering. Over de vraag of ook bij uitzendkrachten sprake is van een dienstverband, zijn de meningen verdeeld.

 

Freelancer

Freelancers werken op basis van een overeenkomst van opdracht en zijn per definitie niet in dienst en voor hen geldt niet de regeling van artikel 7 Auteurswet zoals hiervoor genoemd. Indien een freelancer een ontwerp maakt van bijvoorbeeld een schoen, de lay-out voor een website, een nieuwe verpakking of huisstijl, geldt de hoofdregel uit het auteursrecht, te weten dat de auteursrechten op dat ontwerp toekomen aan de maker (lees: de freelancer).

 

Gevolgen

Het feit dat de rechten toekomen aan de freelancer betekent nog niet dat de opdrachtgever geen gebruik mag maken van het betreffende ontwerp. In de opdracht tot het ontwerp ligt wel een gebruiksrecht (een licentie) besloten voor de opdrachtgever om gebruik te maken van het ontwerp. Wat de opdrachtgever echter niet kan - zonder over de auteursrechten te beschikken - is optreden tegen inbreukmakers. Dit recht - ook wel handhavingsrecht genoemd - is voorbehouden aan de auteursrechthebbende. Verder kan een opdrachtgever niet zonder toestemming van de freelancer wijzigingen aanbrengen op een door de freelancer gemaakt ontwerp.

 

Afspraken maken

Indien werknemers in dienstverband of detacheerders worden ingezet om bepaalde producten te ontwerpen, komen de auteursrechten op dat ontwerp automatisch toe aan de werkgever en indien de ‘werkgever' hiervoor gebruik maakt van een freelancer komen de rechten toe aan die freelancer.

Partijen hebben echter de mogelijkheid om contractueel andersluidende afspraken te maken. De wettelijke regeling is van zogenaamd ‘regelend recht' en niet van ‘dwingend recht'. Het is wel van belang dat die afspraken schriftelijk worden gemaakt. Dit kan ofwel in de overeenkomst van opdracht, ofwel (indien die er niet is of die reeds gesloten is) in een aparte akte, waarin wordt bepaald dat de auteursrechten (en eventuele andere rechten van intellectuele eigendom) op het ontwerp worden overgedragen aan de opdrachtgever.

 

Indien er met uitzendkrachten wordt gewerkt, is niet duidelijk of de ‘werkgever' (inlener) net als de gewone werkgever kan profiteren van de voor hem gunstige regeling in artikel 7 Auteurswet. Daarom verdient het in dat geval aanbeveling om duidelijke afspraken te maken over de vraag aan wie de auteursrechten toekomen.

 

Algemene voorwaarden

Indien de rechten niet worden overgedragen maar bij de freelancer blijven rusten is er nog een ander punt van aandacht. Niet ongebruikelijk is dat freelancers algemene voorwaarden hanteren waarin het gebruiksrecht op het ontwerp beperkt is. Zo bepalen de BNO voorwaarden (standaard algemene voorwaarden van de Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers) bijvoorbeeld dat het ontwerp enkel mag worden gebruikt voor de bestemming zoals die door de opdrachtgever bij het aangaan van de opdracht is bepaald. Vaak houdt dit enkel een gebruiksrecht in voor bepaalde landen of voor een bepaalde toepassing. Indien de opdrachtgever het ontwerp later toch ook voor een andere bestemming wenst te gebruiken dient hij opnieuw met de ontwerper te onderhandelen en veelal flink bij te betalen voor aanvullend gebruik.

 

De algemene voorwaarden gelden alleen indien de opdrachtgever deze ook heeft aanvaard. Accepteer als opdrachtgever dus niet zonder meer algemene voorwaarden en maak zo nodig afspraken die afwijken van hetgeen is bepaald in de algemene voorwaarden.

 

 

Nanda Ruyters & Daniëlle Verhelst

Advocaat bij AKD Prinsen Van Wijmen

Vakgroep Intellectual Property & Technology

www.akd.nl

nruyters@akd.nl / dverhelst@akd.nl